- Adaptacja tłuszczowa (fat adaptation)
- Proces, w którym organizm po kilku tygodniach diety keto coraz sprawniej wykorzystuje tłuszcz i ketony jako paliwo, zamiast polegać głównie na glukozie. Objawia się m.in. stabilniejszą energią w ciągu dnia i mniejszą potrzebą jedzenia co 2-3 godziny.
- BHB (beta-hydroksymaślan)
- Najliczniejsze z trzech ciał ketonowych produkowanych przez wątrobę na diecie keto. To właśnie stężenie BHB we krwi mierzą popularne glukometry z funkcją pomiaru ketonów.
- BMR (Basal Metabolic Rate)
- Podstawowa przemiana materii — liczba kalorii, które organizm spala w całkowitym spoczynku, tylko na podtrzymanie podstawowych funkcji życiowych. Sprawdzisz swoje BMR w kalkulatorze zapotrzebowania kalorycznego.
- CKD (Cyclical Ketogenic Diet, keto cykliczna)
- Wariant diety keto, w którym po kilku dniach ścisłego ograniczenia węglowodanów następuje 1-2 dni z wyraźnie wyższą ich podażą. Stosowany głównie przez zaawansowanych sportowców do uzupełnienia glikogenu mięśniowego — nie jest to podejście zalecane dla początkujących.
- Ciała ketonowe
- Związki (BHB, acetooctan i aceton) produkowane przez wątrobę z tłuszczu, gdy brakuje glukozy. Służą jako alternatywne źródło energii dla mózgu i mięśni — to one dają nazwę diecie ketogenicznej.
- Deficyt kaloryczny
- Sytuacja, w której spożywasz mniej kalorii, niż wynosi Twoje całkowite zapotrzebowanie (TDEE) — podstawowy warunek utraty tkanki tłuszczowej, niezależnie od rodzaju diety.
- Egzogenne ketony
- Suplementy (najczęściej sole lub estry ketonowe) podnoszące poziom ketonów we krwi bez konieczności bycia na diecie ketogenicznej. Nie zastępują diety i nie powodują same w sobie utraty tkanki tłuszczowej.
- Elektrolity
- Sód, potas i magnez — minerały tracone szybciej na diecie niskowęglowodanowej z powodu obniżonego poziomu insuliny. Ich niedobór to główna przyczyna tzw. keto grypy. Zobacz kalkulator elektrolitów.
- Glukoneogeneza
- Proces, w którym wątroba wytwarza glukozę z innych źródeł niż węglowodany — np. z nadmiaru białka. To dlatego dieta keto zaleca umiarkowaną, a nie nieograniczoną podaż białka.
- IIFYM (If It Fits Your Macros)
- Podejście do liczenia diety skupione wyłącznie na dziennych celach makroskładników, bez sztywnych zasad co do konkretnych produktów — o ile dany dzień "mieści się" w limitach tłuszczu, białka i węglowodanów.
- Insulinooporność
- Stan, w którym komórki organizmu słabiej reagują na insulinę, co zmusza trzustkę do produkowania jej w większych ilościach. Dieta niskowęglowodanowa bywa stosowana jako element postępowania przy insulinooporności, zwykle pod opieką lekarza lub dietetyka.
- Keto grypa (keto flu)
- Zestaw tymczasowych objawów (zmęczenie, ból głowy, drażliwość, skurcze mięśni) w pierwszym tygodniu diety, wynikających z adaptacji organizmu i utraty elektrolitów. Więcej w artykule o diecie keto od podstaw.
- Ketoacydoza (kwasica ketonowa)
- Stan zagrożenia życia, w którym stężenie ketonów we krwi jest drastycznie wysokie przy jednoczesnym wysokim poziomie cukru — dotyczy niemal wyłącznie osób z cukrzycą typu 1 przy braku insuliny. To zupełnie inny stan niż bezpieczna ketoza odżywcza. Zobacz pełne wyjaśnienie różnicy.
- Ketoza (ketoza odżywcza)
- Stan metaboliczny, w którym organizm produkuje i wykorzystuje ciała ketonowe jako główne źródło energii zamiast glukozy. Osiąga się go zwykle po 2-4 dniach diety z bardzo niską podażą węglowodanów.
- MCT (trójglicerydy średniołańcuchowe)
- Rodzaj tłuszczu (naturalnie występujący m.in. w oleju kokosowym) trawiony i wchłaniany szybciej niż typowe tłuszcze, dzięki czemu szybciej trafia do wątroby jako materiał do produkcji ketonów.
- TDEE (Total Daily Energy Expenditure)
- Całkowite dzienne zapotrzebowanie energetyczne — BMR pomnożone przez poziom aktywności fizycznej. To punkt odniesienia przy planowaniu deficytu lub nadwyżki kalorycznej. Sprawdzisz je w kalkulatorze zapotrzebowania kalorycznego.
- TKD (Targeted Ketogenic Diet, keto targetowana)
- Wariant diety keto, w którym niewielka porcja węglowodanów jest spożywana celowo tuż przed lub po treningu, żeby wesprzeć wysiłek fizyczny, przy zachowaniu ketozy przez resztę dnia.
- Węglowodany netto
- Węglowodany ogółem pomniejszone o błonnik (a czasem też część alkoholi cukrowych) — to ta liczba faktycznie wpływa na poziom cukru we krwi i to ją pilnuje się na diecie keto, a nie węglowodany ogółem z etykiety. Więcej w artykule o czytaniu etykiet.
✅ Chcesz zobaczyć te pojęcia w praktyce?
Sprawdź dietę ketogeniczną od podstaw albo policz swoje makro w kalkulatorze makro.